Oyuncak seçerken nelere dikkat etmek gerekir?
En iyi oyuncaklar, çocukların düş güçleri rie yönelik olan ve gelişmelerinin değişik aşamalarında, değişik biçimlerde kullanılabilen oyuncaklardır. Oyuncağın çok yönlü bir kullanımı olması kadar, dayanıklı olması da önemlidir. Tahta şekillerle oynayan küçük bir çocuk, bunlarla yalnızca bir kule yapabilir. Oysa, yedi yaşındaki bir çocuk aynı malzemeyle daha karmaşık yapılar kurar. Tırmanma parmaklıklarının da çeşitli amaçlara yönelik kullanımları vardır. Çocuk, tırmanma parmaklıklarında fiziksel gücünü artırabildiği gibi, onu bir gemi ya da bir ev gibi tasarlayarak çeşitli oyunlar oynayabilir.
Ana babalar, çocuklara genellikle yeni oyuncaklar almayı yeğlerler. Oysa, çocuklar‘evdeki boş kutularla, eski giysilerle oynamaktan çok hoşlanırlar. Ayrıca, ana babanın ilgisi pahalı bir oyuncaktan daha önemlidir. Ancak, çocuğa gösterilen ilgi, oyununa karışmak düzeyinde olmamalı ve izleyici olmaktan öteye gidilmemelidir. Ama, çocuk gereksinme duyduğunda oyununa katılmak gerekir. Örneğin, yemek yapmaya çalışan bir kız çocuğuna, annesi örneğin fasulye ya da pirinç taneleri vererek yardımcı olabilir. Gerektiğinde mukavvadan şekiller keserek oyunu canlandıracak, çocuğun ilgisini ve sevincini artıracak yardımlar da yapılmalıdır.
Çocuğun yoğun bir dikkat harcamasını gerektiren boz yap türü oyuncaklarla oynaması doğru mudur?
Çocuklar büyüdükçe, dikkatlerini belli bir konu üzerinde yoğunlaştırabilme yetenekleri de artar. Ancak, aynı yaştaki çocuklar arasında, dikkatlerini yoğunlaştırma konusunda büyük farklılıklar görülür. Bu farklılıkta, çocuğun karakteri, Özellikleri ve ilgi duyduğu konular büyük rol oynar. Bazı çocuklar bir boyama kitabı, boz yap türü bir oyuncakla kendi kendilerine oynarlar. Bazıları da etrafta koş maktan, evin, bahçenin ya da parkın dört bir yanını keşfetmekten daha çok hoşlanır. Bu nedenle, çocuğa oyuncak alırken yalnızca gelişme aşamasını değil, çocuğun kişiliğini ve eğilimlerini de dikkate almak gerekir.
Çocuğun zekâsını kullanabilmesini, hatta zekâ ve becerilerini geliştirmesini sağlayan oyuncaklar, onun yeteneklerini aşmayan oyuncaklardır. Çocuk oyuncakla nasıl oynayacağını bilemez ya da oyuncağı eline alıp kurcalamazsa sıkılır ve ilgisini yitirir. Bunun gibi oyuncağı kurmak ya da oyunu tamamlamak için gerekli süre, çocuğun ilgisini belli bir konu üzerinde yogunlaştırabileceği süreyi aşıyorsa, ilgisi dağılır, oyuncağı bir kenara itiverir. Çocuğun kavrama, dolayısıyla da oynama yeteneğini aşan bir oyuncağı, çocuğa belli etmeden ortadan kaldırmak gerekir. Bu oyuncakla oynayabilecek düzeye eriştiğinde oyuncak yeniden ortaya çıkarılırsa çocuk oyuncağı ilk kez görmüşçesine ilgi gösterir.
Çocuğun yeni ilgiler edinmesinde oyuncaklardan ne ölçüde yararlanılır?
Çocuğun ilgj alanını genişletebilmesi, ana babasının çocuğa zaman ayırmasına ve onu heveslendirmesine bağlıdır. Çocuğa ilgisini çeken oyuncaklar alınmalı ve ne işe yaradıkları ya da nasıl kullanıldıklarını belirten açıklamaları çocukla beraber okunmalıdır. Böylelikle çocuğun yeni oyuncağını benimsemesine ve ondan hoşlanmasına yardımcı olunur, örneğin, pilli ya da elektronik oyuncaklarla oynamaya alışana kadar, çocuğa yardımcı olmak gerekir. Ana babalar genellikle çocuğa oyuncak almanın yeterli olduğunu düşünürler. Çocuğun bir süre sonra oyuncağı bir kenara atarak, oynamamaya başladığını görünce de üzülürler. Çocuğun başladığı bir İşi, bir oyunu bitirmesini sağlamak da ana babanın görevidir, örneğin, mum ya da maske yapmaya çalışan bir çocuk, bir süre sonra sıkılır, uğraşmaktan vazgeçer. Bu durumda, çocuğu yardım ederek işini tamamlaması ve sonuçlarını görerek başarı sevinci duyması sağlanmalıdır.
Çocuğun ilgisini değişik konulara yöneltmek İçin, oyuncaklar dışında olanaklar da vardır. Hoşlanabileceği bir kitap, oyalayıcı olduğu kadar ilgi çekici bir televizyon programı ya da bir müze gezmek de çocukta yeni ufuklar açabilir. Çocuğun hoşlanmadığı, İlgi duymadığı konularda ısrarcı olmak yanlıştır, örneğin, resim sergisinde sıkılan bir çocuğu zorla sergiye götürmek yanlıştır. Çocuğun plastik sanatlara karşı ilgi duyması sağlanmaya çalışılırkert, tam tersine büsbütün ilgisiz kalmasına yol açılır. Çocuğu belli bir konuya ilgi duymaya zorlamak, çocukta o konuya karşı soğukluk yaratabilir. Dünyayı tanımak ve keşfetmek çabasında olan çocukların ilgi alanları sık sık değişir. Bu nedenle, çocuğun kek yapmaktan ya da çiçek toplamaktan hoşlanmasına bakarak, ileride pastacı ya da botanikçi olacağını düşünmek yanlış olur.
Çocuğa her zaman istediği oyuncaklar mı alınmalıdır?
Ana babalar, pahalı oyuncak almak için kendilerini zorlamamalıdırlar. Ne kadar küçük olursa olsun, çocuğa paranın önemini anlatmak gerekir. Aslında, çocuklar da istedikleri her şeyin hemen alınmasını beklemezler. Çünkü, doğum günlerinin ya da bayramların bir anlamı kalmaz. Ayrıca, çocuk ana babasının kendisi için neyin iyi, neyin kötü olduğu konusunda karar vermesinden hoşlanır. Çocuğun her isteğine boyun eğmek, çocuğun yararına olmaz. Ana babasının kararlılığı çocuğa güven verir. Ana baba, öncelikle çocuğun istediği oyuncağı alıp alamayacaklarını saptamalıdır. Sonrada, çocuğun isteğinin geçici bir heves olup olmadığını araştırmalıdır. Çocuk oyuncağı belki televizyonda reklamını İzlediği, belki de bir arkadaşında gördüğü için istiyordur. Çocuğun kısa sürede bıkıp bir ke’nara atacağı oyuncakları almamak gerekir. Bazı oyuncakların çocuklar için özel bir Önemi vardır. Bütün çocuklar bu oyuncaklara sahip olmak isterler. Zaman zaman, çocuğa ödül ya da hediye olarak uygun görülen bu tür bir oyuncak almak doğru olur.
Çocukların oyuncak gereksinmesi ne zaman sona erer?
Genellikle oyuncakların çocukları eğlendirdiği düşünülür. Oysa, oyuncakların çok daha Önemli bir işlevi vardır. Oyuncaklar, çocukların gerçek dünyayı tanımasına yardımcı olan araçlardır. Çocuklar bu araçların yardımıyla yaşama ilişkin birçok şeyi öğrenirler, örneğin, gözden kaybolan nesnelerin yok olmadığını; itildiği ya da çekildiği zaman oyuncak arabaların harekelettiğini; çıngırakların sallandığında ya da bazı oyuncakların elle sıkıldığında veya üzerine basıldığında ses çıkardıklarını eğlenmek amacıyla oynarken öğrenirler. Oyun, öğrenmenin bir yoludur. Telefonlar, bebekler, trenler ve tüm oyuncaklar, çocuğu gelecekteki yaşantısına hazırlar. Yedi yaşından küçük çocuklarda oyun ve görev aynmı yoktur. Çocuklar yedi yaşından sonra bağımsızlaşırlar ve kendi kendilerini yönetebilirler. Okula başlayınca kendilerine düşen görevleri benimserler. Oyunun yalnızca bir dinlenme aracı olduğunun bilincine varırlar. Gitgide düş gücüne dayanan oyunlardan uzaklaşırlar. Koleksiyon yapma, özel meraklar edinme ya da belli kuralları olan oyunlar oynama gibi etkinliklere ilgi duyarlar. Çocukların ilgi alanlarının değişmesi uzun bir süreç içinde gerçekleşir. Pek çok çocuğun ergenlik dönemine kadar oyuncak ayılarından ya da bebeklerinden kopamadıkları bir gerçektir. Elektrikli trenler ve benzeri gelişmiş oyuncaklarla oynayan yetişkinler bile vardır.
Okul çağındaki çocukların da, oyuncaklardan öğrenecekleri şeyler var mıdır?
İyi tasarımlanmış oyuncaklar, okul öncesi çocukların temel bilgiler edinmelerine, zihinsel yeteneklerini geliştirmelerine ve eşgüdüm sağlamalarına yardımcı olur. Oyuncaklar, okula başlayan çocuklar için de aynı ölçüde önemlidir. Çünkü, okula giden çocuklar da dış dünyayı tanımayı sürdürmektedirler. Okul çağındaki bİr çocuğun oyuncaklardan neler öğrendiği, üçgen tahta parçalarını oyuklara yerleştiren küçük bir çocuğunki kadar açık değildir. Ancak, oyuncaklar bütün’çocuklar için yarar sağlar. Ana babaların, okuldan dönen çocukların eğlenmesi ve rahatlaması için, evde oyun araçları bulundurmaya özen göstermeleri gerekir.
Üçle beş yaş arasındaki çocuklara hangi oyuncaklar alınır?
Çocuklar üç yaşına geldiklerinde temel becerilerin büyük bir kısmını kazanmışlardır. Sonraki iki yıl içinde eşgüdüm sağlama, parmakları daha ustaca kullanma ve parçaları ayırma becerilerini edinirler. Çocukların bu becerileri edinmelerine yardımcı olabilen her çeşit oyuncak yararlıdır. Çocuklar bu yaşlarda bağımsız davranma, başka çocuklarla birlikte oynama gibi yeteneklerde geliştirirler. Tırmanma parmaklıkları, salıncaklar ve kaydıraklar, çocuğun fiziksel gücünü kullanabileceği yararlı araçlardır. Bahçeli bir evde yaşamayan çocukların sık sık çocuk parkına götürülmeleri gerekir. Üç, dört yaşındaki çocuklar kum havuzunda oynamaktan çok hoşlanırlar.
Üç, beş yaş arası, çocukların düşsel oyunlar kurdukları dönemdir. Düşsel oyunlar, çocukları eğlendirdiği gibi, dünyayı algılamalarını ve duygularını göstermelerini sağlar, örneğin, bir arkadaşının kaza geçirip yaralandığını gören bir çocuk, büyük olasılıkla, bebeğini ya da ayısını sarıp sarmalayacak, iyileşmesi için ilaç içirmeye çalışacaktır. Üç ile beş yaş arasındaki çocukların düş güçleri çok zengindir. Örneğin, renkli kâğıttan kesilmiş bir taç giyerek yüksek bir iskemlenin üzerine çıkması küçük çocuğu kral yapmaya yeter. Doktorculuk oynamak istediğinde, bir mukavva kutu içine yerleştirilmiş ilaç kutuları, termometre yerine geçecek bir elma şekeri sopası, çocuğun doktorculuk oynaması için yeterli malzemeyi oluşturur. Resim kesip, yapıştırmak da yaygın bir uğraştır. Çocuk renkleri ayırt edecek ve fırçayı kullanabilecek aşamaya gelmiştir. Ancak, içinde çok sayıda renk bulunan boya takımlarını kullanamaz. Bu nedenle, az sayıda ve temel renkler içeren bir boya takımı almak doğru olur. Başlangıçta fırçayı kullanmayı ve boyaları nasıl sürmesi gerektiğini öğretmek gerekir. Böylece çocuğun çevreyi ve üstünü başını boyaması da bir ölçüde önlenmiş olur. Çocuğa bir kutu mum boya ve bir miktar kâğıt vererek de oyalanması sağlanabilir.
Üç ve beş yaşları arasındaki çocukların el becerileri de, karmaşık durumları kavrayabilme yetenekleri de gelişmiştir. Çocuğa bir yapı takımı, örneğin bir lego alınabilir. Önceleri az parçalı lego alınmalı daha sonra yeni parçalar eklenmelidir. Lego, çok yönlü bir oyuncaktır, hemen her yaştaki çocukları uzun süre oyalayabil i r.
Top, değişik yaş gruplarındaki çocukların genellikle çok sevdikleri bir oyun aracıdır. Küçük çocuklar ancak büyük toplarla oynayabilirler. Top ne denli büyük olursa olsun, küçük çocuklar, topu atıp tutarken, koşup yakalarken güçlük çekerler. Çünkü, göz, el ve vücut arasında eşgüdüm sağlayamazlar. En rahat ve doyurucu top oyunları açık havada oynanır. Ancak, evde oynamak için de köpük lastikten yapı l mı ş yumuşak toplar vardır. Çocuk ne denli hareketli olursa olsun, günün bazı saatlerinde kendi kendine, sessizce oynamayı da sever. Bu saatlerde, bebekler, ayılar ve resimli kitaplarla oyalanır. Büyüklerin masal anlatmasından da çok hoşlanır.
Beşle yedi yaş arasındaki çocuklara hangi oyuncaklar alınır?
Çocuk yuvaya ya da okula başladığında, görevle oyunu birbirine karıştırır. Okulda arkadaşlarıyla oyun oynayabilir. Okul, çocuğa güç ve yorucu gelmişse, eve döndüğünde en sevdiği oyuncağıyla, örneğin, bebeğiyle sessizce oynar. Bu dönemde onun ilgisini çekecek ve zekâsını geliştirecek yeni oyuncaklar seçerken çok dikkat etmek gerekir. Bu dönem, çocuğun yüzmeyi ve bisiklete binmeyi öğrenmesi için en uygun zamandır. Çocuğun tüm yaşamı boyunca kullanabileceği bu beceriler, kendine güvenini de artırmaya yarar. Bu nedenle, ana babanın bisiklete binmeyi öğrenene kadar, sabırla çocuğa yardımcı olması ve çocuğun sık sık düşmesine sinirlenmemesi gerekir.
Çocuklar bu dönemde, düşsel oyunlarını sürdürmekle birlikte, daha gerçekçi olmaya başlarlar. Beş ve yedi yaş arasındaki kız ve oğlan çocukları evcilik oynamaktan çok hoşlanırlar. Artık ayrıntıları da önemsemeye başladıklarından, çocuklara çeşitli giysileri olan bebekler ve oyuncak ev eşyaları almak gerekir. Bebek evleri, küçük mobilyalar ve mutfak takımları çok hoşlarına gider. Çocuk, bu oyuncaklarla düşsel bir dünya yaratır, örneğin bebeklerine arzu ettiği gibi davranır, yedirir, giydirir ve uyutur.
Beşle yedi yaş arasındaki çocuklar okumayı öğrenirler. Ancak yine de ana babalarının kendilerine yüksek sesle masal ve öykü okumasından çok hoşlanırlar. Kitapçıya çocukla birlikte giderek, çocuğun kendi kendine okuyup kavrayabileceği kitapları birlikte seçmek çocukta kitap sevgisi doğurur. Bu yaş grubundaki çocuklar için resimler kesip kâğıda ya da deftere yapıştırmak güzel bir uğraştır. Çocuk, resimleri kesip bir deftere yapıştırarak, hatta resi mleri n altları na uygun yazı lar yazarak oyalanır. Bu uğraş, satın alınan herhangi bir resimli kitaptan daha zevk vericidir. Ayrıca yaptığı işten büyük bir hoşnutluk duyar.
Yediyle dokuz yaş arasındaki çocuklara hangi oyuncaklar alınır?
Çocuklar bu yaşlarda da oyun oynamayı sürdürürler. Ancak, oyunun işlevi değişmiştir. Çocuk artık dünyayı tanımak için değil, rahatlamak için oyun oynar. Okuldaki eğitim giderek ciddileşir ve bu değişim oyunlara da yansır. Çocuk, düşsel oyunlardan uzaklaşır, belli kural ve hedefleri olan oyunlara yönelir. Dikkatini uzun süre belli bir konu üzerinde yoğunlaştırabilir. El becerileri daha da gelişir. Bu çağdaki çocuklara gelişkin yapı malzemesi takımları ve ayrıntılı model oyuncaklar alınabilir. Elektronik bir araç ya da oyuncak, çocuğun zekâsını geliştirmesi açısından çok yararlı olur. Ancak, başlangıçta yetişkin birinin elektronik araçların kullanımı konusunda çocuğa yardım etmesi gerekir.
Müziğe ilgi duyan ve müzik eğitimi,gören çocukların sayısında büyük bir artış gözlenmektedir. Ayrıca, kukla ve gölge oyunları oynatmaya istekli çocuklar da çoğalmaktadır.
Değişik ve gelişmiş oyuncaklar tasarımlanıp, üretilmekle birlikte, geleneksel çocuk oyuncakları yinede üstünlüklerini korumaktadır. Çocuğa değişik bir oyuncak alındığında, çocuğun oyuncağa alışması ve arkadaşlarıyla oynayabilmesi için, ona oyunun kurallarını öğretmek gerekir. Yediyle dokuz yaş arasındaki çocuklar herhangi bir eşya ya da nesneden koleksiyon yapmayı severler.